Posiadanie narkotyków może prowadzić do zatrzymania przez Policję, przedstawienia zarzutów, a nawet tymczasowego aresztowania. Nie oznacza to jednak, że każda taka sprawa musi zakończyć się skazaniem. W określonych sytuacjach możliwe jest umorzenie postępowania, a w innych – zakwestionowanie zarzutów lub uzyskanie łagodniejszego rozstrzygnięcia.
Co grozi za posiadanie marihuany, amfetaminy, kokainy lub innych substancji zabronionych? Jakie znaczenie ma ilość narkotyków? Czy kilka gramów na własny użytek zawsze oznacza odpowiedzialność karną? Czy Policja może zatrzymać podejrzanego i zażądać kodu PIN do telefonu?
W tym artykule wyjaśniamy najważniejsze kwestie związane z odpowiedzialnością karną za posiadanie narkotyków, konsekwencjami zatrzymania oraz możliwościami obrony na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
Jeżeli Ty lub ktoś z Twoich bliskich został zatrzymany w związku z posiadaniem narkotyków, nie warto czekać z kontaktem z adwokatem do momentu przedstawienia zarzutów lub skierowania sprawy do sądu. Wczesna analiza sytuacji pozwala ocenić podstawy podejrzenia, sposób przeprowadzenia czynności oraz możliwości obrony.
Na czym polega przestępstwo posiadania narkotyków?
Podstawowym przepisem regulującym odpowiedzialność karną za posiadanie środków odurzających i substancji psychotropowych jest art. 62 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.
Zgodnie z tym przepisem karalne jest posiadanie takich substancji wbrew przepisom ustawy. W praktyce chodzi między innymi o nielegalne posiadanie marihuany, haszyszu, amfetaminy, kokainy, MDMA czy innych substancji objętych regulacjami prawnymi.
Posiadanie nie musi oznaczać przechowywania narkotyków przez długi czas. Może chodzić również o krótkotrwałe dysponowanie substancją, na przykład trzymanie jej w kieszeni, plecaku, samochodzie lub mieszkaniu.
Nie zawsze konieczne jest także znalezienie narkotyków bezpośrednio przy podejrzanym. W określonych okolicznościach przedmiotem postępowania może być substancja znajdująca się w pomieszczeniu, pojeździe lub innym miejscu, nad którym dana osoba sprawuje faktyczne władztwo.
Nie oznacza to jednak, że samo przebywanie w miejscu, w którym znaleziono narkotyki, automatycznie przesądza o popełnieniu przestępstwa. Organy ścigania muszą ustalić okoliczności sprawy, w tym to, kto rzeczywiście posiadał substancję i czy zebrane dowody pozwalają przypisać odpowiedzialność konkretnej osobie.
Znaczenie mają między innymi:
- miejsce znalezienia substancji;
- sposób jej przechowywania;
- możliwość faktycznego dysponowania narkotykami;
- wyniki badań zabezpieczonej substancji;
- wyjaśnienia podejrzanego i zeznania świadków;
- pozostałe dowody zgromadzone w postępowaniu.
Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Samo znalezienie podejrzanej substancji nie zwalnia organów ścigania z obowiązku wykazania okoliczności istotnych dla odpowiedzialności karnej.
Posiadanie narkotyków – jaka kara grozi zgodnie z art. 62 ustawy?
Wysokość kary zależy przede wszystkim od kwalifikacji prawnej czynu, ilości zabezpieczonych substancji, okoliczności zdarzenia oraz stopnia jego społecznej szkodliwości.
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje trzy podstawowe warianty odpowiedzialności za posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych.
Art. 62 ust. 1 – podstawowy typ przestępstwa
Za nielegalne posiadanie narkotyków w typie podstawowym grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat.
Przepis może znaleźć zastosowanie zarówno w przypadku posiadania niewielkiej ilości substancji, jak i w innych sytuacjach, w których nie zachodzą przesłanki zastosowania typu kwalifikowanego lub wypadku mniejszej wagi.
Ważne jest jednak, że odpowiedzialność karna nie oznacza automatycznie bezwzględnego więzienia. W zależności od okoliczności sprawy możliwe jest rozważenie innych rozwiązań przewidzianych przez prawo.
Art. 62 ust. 2 – znaczna ilość narkotyków
Jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość środków odurzających lub substancji psychotropowych, kara wynosi od roku do 10 lat pozbawienia wolności.
Jest to znacznie surowsza odpowiedzialność. Dlatego istotne znaczenie ma prawidłowa ocena ilości zabezpieczonych substancji, ich rodzaju oraz tego, czy rzeczywiście można zakwalifikować je jako znaczną ilość w rozumieniu prawa karnego.
Art. 62 ust. 3 – wypadek mniejszej wagi
W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega:
- grzywnie;
- karze ograniczenia wolności;
- albo karze pozbawienia wolności do roku.
Ocena, czy dany czyn stanowi wypadek mniejszej wagi, zależy od całokształtu okoliczności. Znaczenie mogą mieć między innymi ilość i rodzaj substancji, sposób działania, okoliczności posiadania oraz stopień społecznej szkodliwości czynu.
Nie można zatem zakładać, że określona liczba gramów automatycznie przesądza o zastosowaniu łagodniejszego przepisu.
Czy za posiadanie narkotyków zawsze grozi więzienie?
Nie. Trzeba odróżnić ustawowe zagrożenie karą od rzeczywistego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy.
Nawet jeśli zachowanie zostanie zakwalifikowane jako przestępstwo, nie oznacza to automatycznie, że sąd musi orzec karę bezwzględnego pozbawienia wolności.
W zależności od okoliczności mogą być rozważane między innymi:
- umorzenie postępowania na podstawie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, jeśli spełnione są wymagane warunki;
- uznanie czynu za wypadek mniejszej wagi;
- zastosowanie kary grzywny lub ograniczenia wolności, jeśli pozwalają na to przepisy;
- warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki;
- zakwestionowanie odpowiedzialności karnej, jeżeli dowody nie pozwalają na przypisanie zarzucanego czynu.
Wybór odpowiedniego rozwiązania zależy od materiału dowodowego, wcześniejszej karalności, okoliczności czynu i innych przesłanek prawnych.
Istotne jest nie tylko to, jaka kara grozi za dany czyn, lecz także to, czy w konkretnej sprawie istnieją podstawy do przypisania odpowiedzialności i jakie rozstrzygnięcie jest prawnie możliwe.
Niewielka ilość narkotyków na własny użytek – czy sprawa może zostać umorzona?
Jednym z najważniejszych przepisów z perspektywy osoby, u której znaleziono niewielką ilość narkotyków, jest art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
Przewiduje on możliwość umorzenia postępowania, jeżeli:
- przedmiotem czynu są środki odurzające lub substancje psychotropowe w ilości nieznacznej;
- substancje były przeznaczone na własny użytek sprawcy;
- orzeczenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu oraz stopień jego społecznej szkodliwości.
Co istotne, umorzenie może nastąpić również przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia.
Sformułowanie „można umorzyć” oznacza jednak, że nie jest to automatyczne uprawnienie do uniknięcia odpowiedzialności. Sam fakt, że narkotyki były przeznaczone na własny użytek, nie przesądza o umorzeniu sprawy.
Co oznacza „znaczna ilość” narkotyków?
Pojęcie znacznej ilości ma szczególne znaczenie w sprawach o posiadanie narkotyków, ponieważ zastosowanie art. 62 ust. 2 wiąże się z zagrożeniem karą od roku do 10 lat pozbawienia wolności.
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nie określa jednej sztywnej granicy gramowej, która rozstrzygałaby o tym, czy dana ilość jest znaczna.
W orzecznictwie sądowym przy ocenie tego pojęcia uwzględnia się między innymi:
- masę zabezpieczonych substancji;
- rodzaj narkotyku;
- liczbę porcji możliwych do uzyskania;
- właściwości substancji i jej znaczenie dla możliwości odurzenia;
- okoliczności konkretnej sprawy.
W orzecznictwie spotyka się odwołania do ilości pozwalającej na jednorazowe odurzenie co najmniej kilkudziesięciu osób. Nie jest to jednak prosty, ustawowy przelicznik, który można bezrefleksyjnie zastosować do każdego narkotyku i każdej sprawy.
Nie można więc odpowiedzialnie stwierdzić, że określona liczba gramów zawsze stanowi ilość znaczną albo że poniżej konkretnej wartości surowsza kwalifikacja jest wykluczona.
W praktyce istotne może być również to, czy prawidłowo ustalono masę i skład zabezpieczonej substancji oraz czy opinia biegłego pozwala na wyciągnięcie wniosków przyjętych przez organy ścigania.
Jeżeli zarzut dotyczy znacznej ilości narkotyków, dokładna analiza opinii biegłego i podstaw kwalifikacji prawnej może mieć kluczowe znaczenie dla linii obrony.
6. Czy Policja może zatrzymać za posiadanie narkotyków?
Tak, w określonych okolicznościach Policja może zatrzymać osobę podejrzewaną o posiadanie narkotyków. Zatrzymanie nie następuje jednak automatycznie w każdej sprawie.
Zastosowanie tego środka wymaga spełnienia przesłanek przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego. Znaczenie mają między innymi okoliczności zdarzenia, potrzeba przeprowadzenia czynności procesowych oraz przesłanki zatrzymania określone w przepisach.
W praktyce zatrzymanie może wiązać się z:
- przeszukaniem osoby, pomieszczeń lub pojazdu, jeśli istnieją podstawy prawne do przeprowadzenia takiej czynności;
- zabezpieczeniem substancji i innych przedmiotów;
- przewiezieniem do jednostki Policji;
- przesłuchaniem lub innymi czynnościami procesowymi;
- przedstawieniem zarzutów, jeżeli istnieją ku temu podstawy.
Samo zatrzymanie nie oznacza jednak, że dana osoba zostanie skazana ani że trafi do aresztu na czas postępowania.
Zatrzymanemu przysługują określone prawa, w tym prawo do informacji o przyczynach zatrzymania, prawo do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym oraz prawo do złożenia albo odmowy złożenia oświadczenia w zakresie przewidzianym przez przepisy.
Co do zasady zatrzymanie powinno zakończyć się zwolnieniem, jeżeli ustanie jego przyczyna. Obowiązują także ustawowe terminy związane z ewentualnym przekazaniem zatrzymanego do dyspozycji sądu i rozpoznaniem wniosku o tymczasowe aresztowanie.
Jeżeli doszło do zatrzymania, ważne jest szybkie ustalenie jego podstaw, zakresu przeprowadzonych czynności i aktualnej sytuacji procesowej.
Zatrzymanie a tymczasowe aresztowanie – jaka jest różnica?
W języku potocznym określenia „areszt” i „zatrzymanie” bywają stosowane zamiennie. W postępowaniu karnym oznaczają jednak różne środki.
Zatrzymanie jest krótkotrwałym pozbawieniem wolności, które może nastąpić po spełnieniu ustawowych przesłanek. Nie jest ono równoznaczne z zastosowaniem tymczasowego aresztowania.
Tymczasowe aresztowanie jest środkiem zapobiegawczym stosowanym na mocy postanowienia sądu. W postępowaniu przygotowawczym sąd orzeka o nim na wniosek prokuratora.
Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego środki zapobiegawcze stosuje się w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobieżenia popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa. Konieczne jest spełnienie ustawowych warunków, w tym wymaganego stopnia uprawdopodobnienia popełnienia przestępstwa.
Nie wystarczy zatem samo stwierdzenie, że ktoś posiadał narkotyki, aby automatycznie zastosować wobec niego tymczasowe aresztowanie.
Sąd ocenia podstawy zastosowania tego środka, w tym ryzyko ucieczki, ukrywania się lub bezprawnego utrudniania postępowania, a także inne przesłanki określone w ustawie.
W zależności od sytuacji można rozważyć zastosowanie środków o charakterze nieizolacyjnym, takich jak dozór Policji, poręczenie majątkowe lub inne środki przewidziane przez przepisy.
Jeżeli prokurator rozważa skierowanie wniosku o tymczasowe aresztowanie, szybki kontakt z obrońcą jest szczególnie istotny. Obrona może obejmować analizę przesłanek aresztowania, argumenty przeciwko jego zastosowaniu oraz wskazanie okoliczności przemawiających za środkiem mniej dolegliwym.
Czy trzeba podać Policji PIN do telefonu?
To jedno z pytań, które pojawiają się w praktyce podczas zatrzymań związanych z narkotykami.
Telefon może zawierać wiadomości, zdjęcia, historię połączeń, dane lokalizacyjne lub informacje dotyczące transakcji. Z tego względu urządzenie bywa zabezpieczane i analizowane jako potencjalne źródło dowodów.
Nie należy jednak zakładać, że samo żądanie funkcjonariusza automatycznie oznacza obowiązek dobrowolnego ujawnienia kodu PIN. Sytuację trzeba ocenić w kontekście konkretnej czynności, podstawy prawnej żądania i statusu procesowego danej osoby.
Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień i odpowiedzi na poszczególne pytania. Nie ma też obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść. Wynika to z art. 175 § 1 i art. 74 § 1 Kodeksu postępowania karnego.
Nie oznacza to jednak, że telefon nie może zostać zabezpieczony, przeszukany lub poddany badaniu w trybie przewidzianym przez prawo. Nie można również bezwarunkowo utożsamiać prawa do odmowy wyjaśnień z odpowiedzią na każde pytanie dotyczące technicznego dostępu do urządzenia.
W konkretnych sprawach znaczenie mogą mieć między innymi:
- to, czy osoba jest zatrzymana, podejrzana czy występuje w innym statusie procesowym;
- podstawa prawna żądania dostępu do telefonu;
- to, czy telefon został formalnie zatrzymany jako dowód;
- zakres czynności, do których uprawnione są organy ścigania;
- sposób, w jaki uzyskano dostęp do danych.
W przypadku zatrzymania warto poprosić o wyjaśnienie podstawy prawnej czynności i skonsultować sytuację z obrońcą, zanim podejmie się decyzję o dobrowolnym przekazaniu kodu lub składaniu wyjaśnień dotyczących zawartości urządzenia.
Nie należy usuwać wiadomości, niszczyć urządzenia ani podejmować działań mających na celu zatarcie śladów. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest ustalenie swoich praw i obowiązków z adwokatem.
Co zrobić po zatrzymaniu w sprawie narkotyków?
Pierwsze godziny po zatrzymaniu mogą mieć istotne znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania. Osoba zatrzymana często znajduje się pod presją, nie zna pełnego zakresu zarzutów i nie wie, jakie dowody zostały zgromadzone.
W takiej sytuacji warto zachować spokój i podjąć kilka podstawowych kroków.
Skontaktuj się z adwokatem
Osoba zatrzymana ma prawo skorzystać z pomocy prawnej. Adwokat może ocenić podstawy zatrzymania, wyjaśnić sytuację procesową oraz pomóc przygotować się do dalszych czynności.
W sprawach narkotykowych szczególnie ważne jest, aby obrońca mógł działać możliwie wcześnie, a nie dopiero po zakończeniu postępowania przygotowawczego.
Nie składaj pochopnych wyjaśnień
Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania. Przed podjęciem decyzji warto poznać treść zarzutów i skonsultować się z obrońcą.
Nie oznacza to, że odmowa wyjaśnień jest zawsze najlepszym rozwiązaniem. Strategia zależy od materiału dowodowego i okoliczności konkretnej sprawy.
Ustal, jakie dowody zabezpieczono
Istotne mogą być wyniki badań substancji, protokoły przeszukania, dokumentacja zatrzymania, zeznania świadków, a także dane z urządzeń elektronicznych.
Warto sprawdzić, czy czynności zostały przeprowadzone prawidłowo i czy wnioski wyciągane przez organy ścigania znajdują oparcie w dowodach.
Nie ignoruj dokumentów procesowych
Jeżeli otrzymasz postanowienie o przedstawieniu zarzutów, wezwanie na przesłuchanie lub inne pismo związane ze sprawą, przekaż je adwokatowi. Terminy procesowe mogą mieć istotne znaczenie dla możliwości podejmowania określonych działań.
Pomoc adwokata w sprawach o posiadanie narkotyków
Sprawy dotyczące posiadania narkotyków mogą wymagać szczegółowej analizy materiału dowodowego i przepisów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
Pomoc adwokata może obejmować między innymi:
- analizę podstaw zatrzymania i przeprowadzonych czynności;
- ocenę, czy zebrane dowody pozwalają przypisać podejrzanemu posiadanie substancji;
- weryfikację opinii biegłego i ustaleń dotyczących rodzaju oraz ilości narkotyków;
- ocenę zasadności kwalifikacji czynu jako posiadania znacznej ilości;
- przygotowanie do przesłuchania i opracowanie strategii obrony;
- analizę możliwości umorzenia postępowania na podstawie art. 62a;
- działania zmierzające do zastosowania łagodniejszej kwalifikacji prawnej lub kary;
- reprezentację przed prokuratorem i sądem;
- obronę przed zastosowaniem lub przedłużeniem tymczasowego aresztowania.
Nie każda sprawa daje podstawy do umorzenia lub uniewinnienia. Nie można też z góry zagwarantować określonego wyniku postępowania. Zadaniem obrońcy jest jednak rzetelna analiza sprawy, identyfikacja możliwych argumentów prawnych i dowodowych oraz podjęcie działań służących ochronie praw klienta.
W sprawach karnych związanych z narkotykami nie warto czekać, aż sprawa stanie się zaawansowana. Wczesna pomoc prawna może mieć znaczenie już na etapie zatrzymania, przeszukania, zabezpieczenia telefonu lub pierwszego przesłuchania.
Na tym etapie często pojawiają się pytania, które wpływają na dalszą strategię: czy ilość narkotyków jest prawidłowo ustalona, czy istnieją podstawy do przedstawienia zarzutów, czy możliwe jest umorzenie postępowania i czy zachodzą przesłanki do zastosowania tymczasowego aresztowania.
Kancelaria Adwokacka Adwokata Michała Pisarka świadczy pomoc prawną w sprawach karnych, w tym dotyczących posiadania narkotyków i innych przestępstw określonych w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii.
Jeżeli Ty lub ktoś z Twoich bliskich został zatrzymany w związku z narkotykami, otrzymał wezwanie na przesłuchanie albo usłyszał zarzuty, warto skonsultować sytuację z adwokatem możliwie wcześnie.
Skontaktuj się z Kancelarią Adwokata Michała Pisarka, aby omówić swoją sytuację, poznać możliwe kierunki obrony i ustalić dalsze kroki.